Uzmanlıklarım › Diz & Bacak › Osgood-Schlatter Hastalığı
Osgood-Schlatter hastalığı, büyüme çağındaki çocuklarda ve ergenlerde diz ağrısının yaygın nedenlerinden biridir. Diz kapağının hemen altında, patellar tendonun kaval kemiğine bağlandığı kemik çıkıntısı olan tibial tüberkülü etkiler. Bu hastalık, özellikle spor yaparken veya hızlı büyüme dönemlerinde tendonun tekrarlayan çekme kuvvetlerinin büyüme bölgesini tahriş etmesiyle gelişir.
Bu yazıda Osgood-Schlatter hastalığının ne olduğunu ve neden geliştiğini açıklıyoruz. Yaygın belirtileri, kimlerin daha fazla risk altında olduğunu, hastalığın nasıl teşhis edildiğini ve mevcut tedavi seçeneklerini öğreneceksiniz. Ayrıca iyileşmenin ne kadar sürebileceğini, belirtiler geçtikten sonra kalıcı bir kemik çıkıntısının kalıp kalmayacağını, uzun vadeli etkileri, belirtilerin yeniden şiddetlenmesini önleme yollarını ve hastaların sık sorduğu soruları ele alıyoruz.
Muayene randevusu alarak ortopedi uzmanından profesyonel destek alın.
Osgood-Schlatter hastalığı, patellar tendonun tibial tüberküle bağlandığı bölgede ağrı ve şişliğe neden olan aşırı kullanım kaynaklı bir rahatsızlıktır. Tibial tüberkül, diz kapağının hemen altında, kaval kemiğinin ön tarafında bulunan kemik çıkıntısıdır. Bu bölgede, çocukluk ve ergenlik döneminde tekrarlayan zorlanmalara karşı hassas olan gelişmekte bir büyüme bölgesi bulunur.
Bu hastalık genellikle büyüme çağındaki çocukları ve ergenleri, özellikle hızlı büyüme dönemlerinde etkiler. Patellar tendonun tekrarlayan çekme kuvvetleri, özellikle koşma, zıplama, tekme atma ve ani yön değiştirme gibi aktiviteler sırasında bu gelişmekte olan bölgeyi tahriş edebilir. Bu tahriş, hassasiyete, bölgesel şişliğe ve diz kapağının altında belirgin bir kemik çıkıntısına neden olabilir.
Çoğu vakada tibial tüberkül olgunlaştıkça ve büyüme bölgesi zamanla sertleşerek kemiğe dönüştükçe belirtiler azalır. Aktivite düzenlemesi ve uygun rehabilitasyon, iyileşme sürecinde belirtilerin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir. Ağrı ve şişlik geçtikten sonra bile kemik çıkıntısı kalabilir.
Osgood-Schlatter hastalığı, patellar tendonun tekrarlayan çekme kuvvetlerinin gelişmekte olan tibial tüberkülü tahriş etmesiyle ortaya çıkar. Patellar tendon, diz kapağını kaval kemiğinin üst kısmındaki kemik çıkıntısı olan tibial tüberküle bağlar. Tekrarlayan çekme kuvvetleri, bu gelişmekte olan büyüme bölgesini tahriş ederek ağrıya, şişliğe ve bazen diz kapağının altında belirgin bir kemik çıkıntısına neden olabilir.
Başlıca nedenler ve katkıda bulunan faktörler şunlardır:
Osgood-Schlatter hastalığı genellikle tek bir travmatik olaydan ziyade büyüme döneminde tekrarlayan mekanik zorlanmalar sonucunda gelişir. Bu faktörler birlikte etkili olabilir. Ancak yüksek etkili sporlarla uğraşan her ergen bu hastalığa yakalanmaz.
Bazı faktörler Osgood-Schlatter hastalığına yakalanma olasılığını artırabilir:
Bu faktörlerin bulunması, kişinin mutlaka Osgood-Schlatter hastalığına yakalanacağı anlamına gelmez. Hem büyüme hem de tekrarlayan fiziksel zorlanma hastalık riskine katkıda bulunur. Dikkatli antrenman yapan genç sporcularda da bu hastalık gelişebilir.
Osgood-Schlatter hastalığı genellikle büyüme çağındaki çocukları ve ergenleri, özellikle hızlı büyüme dönemlerinde etkiler. Patellar tendonun tekrarlayan çekme kuvvetleri, diz kapağının altındaki gelişmekte olan tibial tüberküle yük bindirir. Sık koşma, zıplama, tekme atma ve ani yön değiştirme gerektiren sporlarla uğraşan genç sporcularda belirtilerin görülme riski daha yüksektir.
Başlıca risk grupları şunlardır:
Hastalık geçmişte erkek çocuklarda daha sık bildirilmiştir. Ancak bu fark, spor katılımına göre değişebilir. Hastalık tek dizde veya her iki dizde görülebilir. Vakaların yaklaşık %20–30'unda her iki diz de etkilenir.
Hem büyüme hem de tekrarlayan fiziksel zorlanma hastalık riskine katkıda bulunur. Ancak her genç sporcu Osgood-Schlatter hastalığına yakalanmaz. Yeterli dinlenme sürelerine dikkat ederek antrenman yapan ergenlerde de bu hastalık gelişebilir.
Osgood-Schlatter hastalığı genellikle diz kapağının altındaki kemik çıkıntısında ağrı, hassasiyet ve şişliğe neden olur. Belirtiler, patellar tendonun kaval kemiğine bağlandığı tibial tüberkül çevresinde gelişir. Genellikle fiziksel aktivite sırasında veya sonrasında şiddetlenir ve dinlenmeyle hafifler. Ancak belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişebilir.
Yaygın belirtiler şunlardır:
Osgood-Schlatter hastalığı tek dizde veya her iki dizde görülebilir. Belirtiler hafif olabilir ve yalnızca spor sırasında ortaya çıkabilir ya da günlük aktiviteleri etkileyebilir. Belirtilerin şiddeti genellikle kişinin büyüme özelliklerine, fiziksel aktivite düzeyine ve tibial tüberkül çevresindeki tahrişin derecesine bağlıdır.
Doktorlar Osgood-Schlatter hastalığını genellikle hastanın belirtilerini, fiziksel aktivite öyküsünü ve fizik muayene bulgularını değerlendirerek teşhis eder. Tanı öncelikle klinik bulgulara, hastanın tıbbi öyküsüne ve aktivite düzeyine dayanır. Tipik vakaların çoğunda laboratuvar testlerine veya görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulmaz.
Doktorlar ağrının yerini, belirtileri tetikleyen aktiviteleri ve diz kapağının hemen altındaki kemik çıkıntısı olan tibial tüberkül çevresindeki hassasiyeti değerlendirir. Ayrıca şişlik, hareket kısıtlılığı ve farklı bir hastalığa işaret edebilecek diğer belirtileri kontrol eder. Belirtiler alışılmadık, şiddetli veya uzun süreliyse ya da tanıdan emin olunamıyorsa röntgen veya diğer görüntüleme yöntemleri istenebilir.
Doktor hastanın belirtilerini, yaşını, fiziksel aktivitelerini ve büyüme dönemini değerlendirir. Osgood-Schlatter hastalığı en sık hızlı büyüme dönemindeki aktif çocuklarda ve ergenlerde görülür. Doktor şu soruları sorabilir:
Diz kapağının altında yavaş yavaş gelişen ve fiziksel aktivite sırasında artan ağrı, genellikle Osgood-Schlatter hastalığı tanısını destekler. Doktor ayrıca hastanın yaptığı aktivitelerin patellar tendon üzerinde tekrarlayan zorlanmaya neden olup olmadığını değerlendirir.
Doktor ağrının kaynağını belirlemek ve başka bir hastalığa işaret edebilecek bulguları kontrol etmek için dizi muayene eder.
Tibial tüberkülde belirgin hassasiyet, fiziksel aktiviteyle ilişkili tipik ağrı ve hastanın yaşına ve aktivite düzeyine uygun bir öykünün birlikte değerlendirilmesi genellikle tanının konulmasını sağlar.
Belirtiler ve fizik muayene Osgood-Schlatter hastalığını güçlü şekilde düşündürüyorsa rutin olarak röntgen çekilmesi genellikle gerekmez.
Ağrı sürekli, şiddetli veya alışılmadıksa ya da yalnızca tibial tüberkül bölgesiyle sınırlı değilse doktor röntgen isteyebilir. Tanıdan emin olunamadığında veya stres kırığı, tibial tüberkül kırığı, enfeksiyon, kemik tümörü ya da başka bir kemik hastalığından şüphelenildiğinde de görüntüleme gerekebilir.
Röntgende tibial tüberkül çevresinde parçalanma veya düzensizlik görülebilir. Ancak normal gelişim sürecindeki değişiklikler de benzer görüntüler oluşturabileceğinden bu bulgular hastanın belirtileri ve muayene sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Tipik Osgood-Schlatter hastalığında MR ve ultrason nadiren gerekir. Belirtiler uygun tedaviye rağmen devam ediyorsa, tanı kesin değilse veya eşlik eden bir yaralanmadan ya da başka bir hastalıktan şüpheleniliyorsa doktor bu görüntüleme yöntemlerini değerlendirebilir.
Doktor ek görüntüleme yöntemlerini hastanın belirtilerine ve muayene bulgularına göre seçer. Tipik ve komplikasyonsuz vakaların çoğunda ileri görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulmaz.
Belirtiler Osgood-Schlatter hastalığının tipik özellikleriyle örtüşmüyorsa doktor diğer olası tanıları da değerlendirir.
Olası alternatif tanılar şunlardır:
Diz ağrısı aniden ve şiddetli şekilde başlarsa, kişi bacağına ağırlık veremiyorsa, dizini kendi gücüyle düzleştiremiyorsa veya sıcak ve şiş bir dizle birlikte ateş görülüyorsa vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. Bu belirtiler otomatik olarak Osgood-Schlatter hastalığına bağlanmamalıdır.
Osgood-Schlatter hastalığının tedavisi; ağrıyı azaltmaya, belirtileri kontrol altına almaya ve tibial tüberkül olgunlaşırken kas gücü ile esnekliği korumaya odaklanır. Çocukların ve ergenlerin çoğu ameliyata gerek kalmadan cerrahi dışı tedavi yöntemleriyle iyileşir. Tedavi planı; belirtilerin şiddetine, fiziksel aktivite düzeyine ve hastalığın günlük yaşamı ve spor aktivitelerini ne ölçüde etkilediğine göre belirlenir.
Fizik tedavi; esnekliğin korunmasına, kas gücünün artırılmasına ve fiziksel aktivitelere kademeli olarak dönülmesine yardımcı olabilir. Fizyoterapist, hastanın belirtilerine ve fonksiyonel kapasitesine uygun egzersizler önerebilir.
Osgood-Schlatter hastalığı olan çocuklarda ve ergenlerde ameliyat nadiren gerekir. Vakaların çoğunda tibial tüberkül olgunlaştıkça ve büyüme bölgesi sertleşerek kemiğe dönüştükçe belirtiler azalır.
Nadir durumlarda ortopedi uzmanı, iskelet gelişimini tamamlamış ancak kemikleşmiş küçük parçalar (ossiküller) veya belirgin tibial tüberkül nedeniyle ağrısı devam eden yetişkinlerde ameliyatı değerlendirebilir. Cerrahi tedavi genellikle uygun cerrahi dışı yöntemler yeterli rahatlama sağlamadığında düşünülür.
Kalıcı bir kemik çıkıntısının bulunması tek başına ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Ameliyat kararı; çıkıntının devam eden ağrıya veya fonksiyonel kısıtlılığa neden olup olmadığına ve diğer tedavi yöntemlerinin başarısına göre verilir.
Osgood-Schlatter hastalığının belirtileri, tibial tüberkül olgunlaştıkça genellikle hafifler. Ancak iyileşme süresi kişiden kişiye değişir. Belirtiler birkaç ay sürebilir ve bazı ergenlerde 12–24 ay veya daha uzun süre devam edebilir. Vakaların çoğunda diz kapağının altındaki büyüme bölgesi olgunlaştıkça ve kemik gelişimi tamamlandıkça belirtiler azalır.
Günlük yaşamda hissedilen ağrı ve fiziksel aktiviteyle artan şikâyetler, uygun aktivite düzenlemesi ve rehabilitasyonla birkaç hafta ila birkaç ay içinde hafifleyebilir. Ancak belirtilerin azalması, büyümeyle ilişkili sürecin tamamen sona erdiği anlamına gelmez.
Tibial tüberkülün büyüme bölgesi olgunlaşıp kapandığında hastalık belirtileri çoğu kişide ortadan kalkar. Ağrı geçse bile diz kapağının altında sert bir kemik çıkıntısı kalabilir. Bazı kişilerde bu çıkıntının üzerine doğrudan diz çökmek rahatsızlığa neden olabilir.
Herkes için geçerli sabit bir iyileşme süresi yoktur. Büyüme dönemi, belirtilerin şiddeti, spor aktiviteleri ve tedaviye verilen yanıt, şikâyetlerin ne kadar süreceğini etkiler. Zorlayıcı aktivitelere kademeli dönüş, belirli bir süreye göre değil; ağrının azalmasına ve fiziksel işlevlerin iyileşmesine göre planlanmalıdır.
Osgood-Schlatter hastalığının uzun vadeli seyri genellikle olumludur. Ergenlik dönemindeki hızlı büyüme sona erip tibial tüberkül olgunlaştıkça belirtiler çoğunlukla hafifler. Hastaların büyük bölümü zamanla kalıcı bir işlev kaybı yaşamadan günlük aktivitelerine döner. Ancak bazı kişilerde kemik gelişimi tamamlandıktan sonra da diz ağrısı veya hassasiyet devam edebilir.
Hastalığın uzun vadede görülebilecek sonuçları şunlardır:
Hastaların çoğu kalıcı bir işlev kaybı yaşamadan iyileşir, ancak bazı kişilerde belirtiler devam edebilir. Kemik çıkıntısının kalması, aktif hastalıkla aynı şey değildir; çünkü ağrı ve şişlik ortadan kalktıktan sonra da bu çıkıntı varlığını sürdürebilir. Sürekli ağrı veya işlev kaybı yaşayan yetişkinler tıbbi değerlendirme için bir uzmana başvurmalıdır. Ameliyat nadiren gerekir ve uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen şikâyetleri devam eden seçilmiş yetişkinlerde değerlendirilebilir.
Osgood-Schlatter hastalığı, hızlı büyüme dönemleri ve kişisel fiziksel özellikler hastalığın gelişiminde rol oynadığı için her zaman önlenemez. Ancak sağlıklı antrenman alışkanlıkları ve uygun aktivite düzenlemesi, gelişmekte olan tibial tüberkül üzerindeki tekrarlayan yükü azaltmaya ve belirtilerin alevlenmesini önlemeye yardımcı olabilir. Bu önlemler özellikle sık sık koşma ve zıplama gerektiren sporlarla ilgilenen çocuklar ve ergenler için faydalıdır.
Uygulanabilecek pratik önlemler şunlardır:
Bu önlemler belirtilerin alevlenmesini ve tekrarlayan zorlanmayı azaltmaya yardımcı olabilir, ancak hastalığın gelişmesini kesin olarak önleyemez. Normal büyüme süreci ve kişisel gelişim özellikleri de Osgood-Schlatter hastalığına yakalanma olasılığını etkiler.
Evet, Osgood-Schlatter hastalığının belirtileri ortadan kalktıktan sonra diz kapağının altında kemik çıkıntısı kalabilir. Bu çıkıntı yetişkinlik döneminde de varlığını sürdürebilir ve mutlaka aktif iltihaplanma veya devam eden hastalık anlamına gelmez.
Osgood-Schlatter hastalığı tek dizde veya her iki dizde birden görülebilir. Her iki diz etkilendiğinde ağrı ve şişlik bir tarafta diğerine göre daha belirgin olabilir.
Evet, belirtiler hafif olduğunda birçok kişi normal şekilde yürüyebilir. Şiddetli ağrı, topallama veya bacağın üzerine ağırlık vermede güçlük yaşanması, diğer olası rahatsızlıkların dışlanması için tıbbi değerlendirme gerektirir.
Evet, bazı ergenler fiziksel aktivitelerini düzenleyerek spor yapmaya devam edebilir. Belirgin ağrıya neden olan aktiviteleri azaltın. Belirtiler hafifledikçe ve fiziksel işlevler iyileştikçe antrenman yoğunluğunu kademeli olarak artırın.
Evet, yetişkinlerde kemik gelişimi tamamlandıktan sonra da Osgood-Schlatter hastalığıyla ilişkili ağrılar devam edebilir. Kalan bir kemik parçası veya belirgin tibial tüberkül, özellikle diz çökerken ya da egzersiz yaparken rahatsızlığa neden olabilir. Şikâyetlerin devam etmesi durumunda ortopedi uzmanına başvurulmalıdır.