Uzmanlıklarım › Diz & Bacak › Patella Kırığı
Diz kapağı kırığı, diz ekleminin ön tarafında bulunan, eklemi koruyan ve bacağın düzleştirilmesine yardımcı olan diz kapağı kemiğinin kırılmasıdır. Bu kırık, dize doğrudan darbe alınması, düşme veya kuadriseps kasının ani ve güçlü şekilde kasılması sonucunda meydana gelebilir. Yaralanma; ağrıya, şişliğe, morarmaya, yürümede ve dizi düzleştirmede zorluğa neden olabilir.
Bu makalede diz kapağı kırığının ne olduğunu ve nedenlerini açıklıyoruz. Farklı kırık türlerini, yaygın belirtileri, tanı yöntemlerini ve mevcut tedavi seçeneklerini öğreneceksiniz. Ayrıca hangi durumlarda ameliyat gerekebileceğini, diz kapağı kırıklarının nasıl tedavi edildiğini, olası komplikasyonları, iyileşme sürelerini, iyileşme döneminde dizinize nasıl bakım yapmanız gerektiğini ve hastaların sık sorduğu soruların yanıtlarını ele alıyoruz.
Muayene randevusu alarak ortopedi uzmanından profesyonel destek alın.
Diz kapağı kırığı, dizin ön tarafında bulunan, eklemi korumaya ve dizin düzleştirilmesine yardımcı olan patella kemiğinin kırılmasıdır. Halk arasında diz kapağı kırığı olarak bilinir.
Patella, kuadriseps kasları ve patellar tendonla bağlantılı olarak dizin düzleştirilmesine yardımcı olur. Kırık; ağrıya, şişliğe ve morarmaya neden olarak yürümeyi, dizi bükmeyi veya bacağı düzleştirmeyi zorlaştırabilir. Ciddi kırıklarda dizin ekstansör mekanizması zarar görebilir ve bu durum dizinizi kendi kas gücünüzle düzleştirmenizi engelleyebilir.
Diz kapağı kırığı, küçük ve yer değiştirmemiş bir çatlak şeklinde olabileceği gibi kemik parçalarının birbirinden ayrıldığı yer değiştirmiş bir kırık şeklinde de görülebilir. Tedavi yöntemi; kırığın şekline, kemik parçalarının konumuna ve dizin düzleştirme mekanizmasının sağlam olup olmamasına bağlıdır.
Diz kapağı kırığı en sık diz kapağına doğrudan darbe alınması veya kuadriseps kasının güçlü bir şekilde kasılması sonucunda meydana gelir. Yaralanma, uygulanan kuvvet patella kemiğinin dayanabileceği sınırı aştığında oluşur.
Diz kapağı kırığının yaygın nedenleri şunlardır:
Doğrudan travma, dışarıdan gelen bir kuvvetin diz kapağına çarparak kemiği kırmasıyla meydana gelir. Dolaylı yaralanma ise kuadriseps kasının güçlü şekilde kasılması sonucunda patella üzerinde aşırı gerilim oluşması ve doğrudan darbe olmadan kemiğin kırılmasıdır.
Osteoporoz gibi kemik zayıflığına neden olan durumlar, nispeten hafif travmalar sonrasında kırık oluşma riskini artırabilir. Bununla birlikte diz kapağı kırıklarının çoğu ciddi darbeler veya kasların güçlü şekilde kasılması sonucunda meydana gelir.
Doktorlar diz kapağı kırıklarını; kırığın yönüne, kemik parçalarının konumuna ve cildin bütünlüğünün korunup korunmadığına göre sınıflandırır.
Bu sınıflandırmalar yaralanmanın farklı özelliklerini tanımlar ve birbiriyle örtüşebilir. Örneğin, enine bir kırık aynı zamanda yer değiştirmiş olabilir. Parçalı bir kırık ise açık veya kapalı şekilde görülebilir.
Diz kapağı kırığı; ağrıya, şişliğe, morarmaya, dizi düzleştirmede ve bacağın üzerine ağırlık vermede zorluğa neden olabilir. Belirtiler genellikle düşme, doğrudan darbe veya kuadriseps kasının güçlü şekilde kasılması sonrasında hemen ortaya çıkar. Belirtilerin şiddeti; kırığın şekline, kemik parçalarının yer değiştirip değiştirmediğine ve çevre dokulardaki hasara bağlıdır.
Belirtiler kişiden kişiye önemli ölçüde farklılık gösterebilir. Yer değiştirmemiş bir kırık, bölgesel ağrı ve şişliğe neden olabilirken yer değiştirmiş veya parçalı bir kırık diz hareketlerini ciddi şekilde kısıtlayabilir. Eşlik eden kıkırdak, tendon veya yumuşak doku hasarları da ek sorunlara yol açabilir.
Diz kapağı kırığından şüpheleniyorsanız yürüyebiliyor olsanız bile vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme alın. Bir sağlık uzmanı yaralanmayı değerlendirmeden önce dizinizi bükmeye veya düzleştirmeye zorlamayın.
Doktorlar diz kapağı kırığını; yaralanmayı değerlendirerek, dizin işlevini muayene ederek ve kırığın şeklini belirlemek için görüntüleme yöntemlerinden yararlanarak teşhis eder. Bu aşamalar kırığı doğrulamaya, kemik parçalarının yer değiştirip değiştirmediğini belirlemeye ve dizin düzleştirilmesini sağlayan yapılardaki hasarı değerlendirmeye yardımcı olur.
Doktorunuz yaralanmanın nasıl meydana geldiğini ve hangi belirtilerin ortaya çıktığını sorar. Bu bilgiler, olası nedeni belirlemeye ve yaralanmanın şiddetini değerlendirmeye yardımcı olur.
Sorulabilecek sorular şunlardır:
Dize doğrudan darbe alınması veya kuadriseps kasının güçlü şekilde kasılması, diz kapağı kırığı şüphesini artırabilir.
Doktorunuz dizde hassasiyet, şişlik, morarma, şekil bozukluğu ve ciltte yara olup olmadığını inceler. Muayene ayrıca dizin ekstansör mekanizmasını değerlendirmeye ve eşlik eden yaralanmaları belirlemeye yardımcı olur.
Fizik muayene şu değerlendirmeleri içerebilir:
Dizin kendi kas gücüyle düzleştirilememesi, ekstansör mekanizmada hasar olduğunu düşündürebilir. Ancak ağrı ve şişlik de hareketleri kısıtlayabilir. Bu nedenle tek başına bu bulgu, yaralanmanın derecesini kesin olarak göstermez. Doktorunuz kırığı kötüleştirebilecek zorlayıcı testlerden kaçınır.
Röntgen, diz kapağı kırığı şüphesinde kullanılan temel görüntüleme yöntemidir. Doktorlar genellikle önden ve yandan görüntüler alır. Gerektiğinde farklı açılardan ek görüntüler de istenebilir.
Röntgen aşağıdaki durumların belirlenmesine yardımcı olur:
Bu bulgular, ortopedi uzmanının kırığın dizin hareketsiz tutulmasıyla iyileşip iyileşemeyeceğini veya ameliyat gerektirip gerektirmediğini belirlemesine yardımcı olur.
Bilgisayarlı tomografi (BT), diz kapağının ayrıntılı kesitsel görüntülerini sağlar. Röntgen görüntüleri karmaşık bir kırığı tam olarak göstermediğinde veya birden fazla kemik parçası bulunduğunda doktorunuz BT incelemesi önerebilir.
BT görüntüleme, kırığın şeklini netleştirmeye, eklem yüzeyinin ne ölçüde etkilendiğini değerlendirmeye ve gerektiğinde ameliyatı planlamaya yardımcı olur. Her diz kapağı kırığında rutin olarak yapılması gerekmez.
Doktorlar, röntgende yeterince görüntülenemeyen kıkırdak hasarı, tendon yaralanması, bağ yaralanması veya diz içindeki diğer sorunlardan şüphelendiklerinde MR incelemesi isteyebilir.
MR, basit diz kapağı kırıklarında genellikle ilk tercih edilen görüntüleme yöntemi değildir. Klinik bulgulara bağlı olarak şüphelenilen tendon yaralanmalarını değerlendirmek için ultrason da kullanılabilir.
Doktorunuz ek görüntüleme yöntemlerini fizik muayene ve ilk röntgen sonuçlarına göre belirler. Her hastanın BT, MR veya ultrason incelemesi yaptırması gerekmez.
Diz kapağı kırığının tedavisi; kırığın şekline, kemik parçalarının yer değiştirip değiştirmediğine ve dizin ekstansör mekanizmasının sağlam olup olmadığına bağlıdır. Tedavinin temel amaçları diz kapağının normal hizasını yeniden sağlamak, kemiğin iyileşmesini desteklemek, dizin düzleştirme işlevini korumak ve hareket kabiliyeti ile kas gücünü yeniden kazandırmaktır.
Doktorlar yaralanmanın özelliklerine göre genellikle cerrahi dışı tedavi ile ameliyat arasında seçim yapar.
Kemik parçalarının normal konumunu koruduğu, kırığın stabil olduğu ve dizin ekstansör mekanizmasının düzgün çalıştığı yer değiştirmemiş kırıklarda cerrahi dışı tedavi uygulanabilir.
Kontrol muayeneleri ve röntgen görüntüleri, kırığın stabil kaldığını ve doğru şekilde iyileştiğini doğrulamaya yardımcı olur.
Belirgin yer değiştirmiş kırıklarda, bazı parçalı kırıklarda, açık kırıklarda veya dizin ekstansör mekanizmasını bozarak aktif diz düzleştirmesini engelleyen yaralanmalarda ameliyat önerilebilir.
Yaygın cerrahi yöntemler şunlardır:
Ameliyat sonrasında rehabilitasyon, cerrahi onarımı korurken diz hareketlerinin ve kas gücünün yeniden kazanılmasına yardımcı olur. İyileşme planı kırığın şekline, uygulanan cerrahi tekniğe ve iyileşme sürecindeki ilerlemeye bağlıdır.
En uygun tedavi yöntemi kişiden kişiye değişir. Ortopedi uzmanı tedavi planını önermeden önce kırığı ve dizin işlevini değerlendirir.
Kemik parçaları belirgin şekilde birbirinden ayrıldığında veya dizin ekstansör mekanizması zarar gördüğünde diz kapağı kırığı ameliyat gerektirebilir. Cerrah ayrıca eklem yüzeyindeki hasarı, eşlik eden yaralanmaları ve kırığın ameliyatsız olarak stabil bir konumda iyileşip iyileşemeyeceğini değerlendirir.
Ortopedi cerrahı aşağıdaki durumlarda ameliyat önerebilir:
Kırığın stabil veya yer değiştirmemiş olduğu, eklem yüzeyinin normal hizasını koruduğu ve hastanın dizini kendi kas gücüyle düzleştirebildiği durumlarda cerrahi dışı tedavi uygun olabilir.
Bu kırıklar genellikle alçı, atel veya kilitli diz breysi kullanılarak tedavi edilir. Kontrol röntgenleri kemik parçalarının hizasını koruduğunu doğrulamaya yardımcı olur. Uygun zamanda başlanan fizyoterapi ise hareket kabiliyetini ve kas gücünü yeniden kazandırır.
Ameliyat kararı kırığın özelliklerine ve klinik değerlendirmeye bağlıdır. Kemik parçaları arasındaki yer değiştirme miktarı tedavi kararına yardımcı olabilir ancak tek başına kesin bir ameliyat kriteri değildir. Stabil diz kapağı kırıklarının çoğu ameliyatsız iyileşebilir.
Diz kapağı kırığının iyileşme süresi; kırığın şekline, uygulanan tedavi yöntemine, kemiğin iyileşme durumuna ve rehabilitasyon sürecindeki ilerlemeye bağlıdır. Diz kapağı kırıklarının çoğunda kemiğin ilk iyileşmesi yaklaşık 6–12 hafta sürer. Diz hareketlerinin, kas gücünün ve işlevlerinin tamamen yeniden kazanılması ise 3–6 ay veya daha uzun sürebilir.
Bu süreler genel tahminlerdir. Her kırık aynı şekilde iyileşmez. İyileşme süreci klinik değerlendirmeye ve takip görüntülemelerine bağlıdır.
Evet. Kırığın şekli ve uygulanan tedavi yöntemi, hastaların diz işlevlerini ne kadar sürede yeniden kazanacağını etkiler.
Rehabilitasyonun her aşamasına geçiş zamanı; kırığın stabilitesine, kontrol görüntüleme sonuçlarına ve uygulanan tedavi yöntemine bağlıdır. Ortopedi uzmanınız diz hareketlerini, bacağa ağırlık vermeyi ve güçlendirme egzersizlerini ne zaman artırabileceğinizi belirler.
Koşuya, zıplamaya veya temas gerektiren sporlara dönmeden önce kemiğin yeterince iyileşmiş olması, diz hareketlerinin rahat yapılabilmesi, yeterli kuadriseps kas gücünün kazanılması ve hareket kontrolünün sağlanması gerekir. Bu aktivitelere ne zaman güvenle başlayabileceğinizi doktorunuz veya fizyoterapistiniz değerlendirmelidir.
Rehabilitasyon planınıza uyun ve planlanan kontrol randevularınıza katılın. Yoğun fiziksel aktivitelere çok erken dönmek, iyileşmekte olan dize gereksiz yük bindirebilir.
Diz kapağı kırığından sonra ilk yaralanmaya, iyileşme sürecine veya cerrahi tedaviye bağlı komplikasyonlar gelişebilir. Bu komplikasyonların görülme olasılığı kırığın şiddetine, eşlik eden hasarlara, uygulanan tedaviye ve rehabilitasyon sürecine bağlıdır. Komplikasyon riski bulunsa da uygun tedavi ve bakımla birçok hasta başarılı bir şekilde iyileşir.
Olası komplikasyonlar şunlardır:
Kontrol randevuları, doktorunuzun kemik iyileşmesini, diz hareketlerini, kas gücünü ve olası komplikasyonları takip etmesine yardımcı olur. Ağrınızın artması, şişliğin kötüleşmesi, yara çevresinde kızarıklık, akıntı veya ateş gelişmesi durumunda tıbbi yardım alın. Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı yaşarsanız acil tıbbi yardım alın.
Diz kapağı kırığından sonra iyileşme sürecinde dizin bakımı; kırık bölgesini korumayı, şişliği kontrol altına almayı ve doktor gözetiminde hareket kabiliyetini kademeli olarak yeniden kazanmayı içerir. Bakım gereksinimleri kırığın şiddetine ve uygulanan tedavi yöntemine göre değişir. Bu nedenle doktorunuzun talimatlarına uyun.
Ağrınız veya şişliğiniz artarsa, dizlik desteğiniz aşırı sıkı hale gelirse ya da enfeksiyon belirtileri fark ederseniz sağlık uzmanınıza başvurun. Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı yaşarsanız acil tıbbi yardım alın.
Diz kapağı kırığı, kemik parçalarının yer değiştirmediği stabil bir kırık şeklinde olabileceği gibi kemik parçalarının yer değiştirdiği veya dizin ekstansör mekanizmasının hasar gördüğü ciddi bir yaralanma da olabilir. Kırığın şiddetini belirlemek ve uygun tedaviyi planlamak için diz kapağı kırığı şüphesi bulunan hastaların en kısa sürede doktor tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Evet, bazı diz kapağı kırıkları ameliyatsız iyileşebilir. Kırık stabil olduğunda, kemik parçaları doğru hizasını koruduğunda ve dizin ekstansör mekanizması düzgün çalıştığında cerrahi dışı tedavi uygun olabilir. Düzenli muayeneler ve röntgen kontrolleri iyileşme sürecinin takip edilmesine yardımcı olur.
Şiddetli ağrı, belirgin şişlik, gözle görülür şekil bozukluğu, açık yara veya dizi düzleştirmede zorlukla birlikte seyreden bir diz yaralanmasından sonra acil tıbbi değerlendirme alın. Açık diz kapağı kırığı acil tıbbi müdahale gerektirir. Kemik görünür durumda olmasa bile kırık şüphesi bulunan bölgedeki her yara acilen değerlendirilmelidir. Çünkü yara, kırık bölgesiyle bağlantılı olabilir.
Bazı kişiler stabil bir diz kapağı kırığıyla yürüyebilirken bazıları yaralı bacaklarına güvenli şekilde ağırlık veremez. Yürüyebilmek kırık olmadığı anlamına gelmez veya kırığın ne kadar ciddi olduğunu göstermez. Kırık olup olmadığını anlamak için yürüyebilmenize ya da dizinizi düzleştirebilmenize güvenmeyin. Ciddi bir diz yaralanmasından sonra en kısa sürede tıbbi değerlendirme alın.