Uzmanlıklarım › Diz & Bacak › Lateral Kollateral Bağ Yaralanması
LCL yaralanması, dizin dış tarafında bulunan lateral kollateral bağı etkileyen bir diz bağı yaralanmasıdır. Bu güçlü bağ dokusu, uyluk kemiğini fibulaya (baldır kemiğine) bağlar. Yürürken, koşarken ve yön değiştirirken dizin stabil kalmasına yardımcı olur. Yaralanma; doğrudan darbe, ani dönme hareketi, dengesiz iniş, düşme veya bağı geren ya da yırtan başka bir kuvvet sonucunda oluşabilir.
Bu yazıda LCL yaralanmaları hakkında bilmeniz gerekenleri bulabilirsiniz. Yaralanmanın nedenlerini, üç yaralanma derecesini, yaygın belirtileri, tanı yöntemlerini ve mevcut tedavi seçeneklerini öğreneceksiniz. Ayrıca ameliyatsız tedaviyi, ameliyatın hangi durumlarda önerilebileceğini, iyileşme sürelerini, rehabilitasyonu, yaralanmadan korunma yöntemlerini ve hastaların sık sorduğu soruların yanıtlarını ele alıyoruz.
Konsültasyon randevusu alarak uzman ortopedi değerlendirmesinden yararlanın.
LCL yaralanması, dizin dış tarafında bulunan lateral kollateral bağın gerilmesi, kısmen yırtılması veya tamamen kopmasıdır. LCL, uyluk kemiğini (femur) alt bacağın daha küçük kemiği olan fibulaya bağlar.
LCL, diz stabilitesini sağlayan dört ana bağdan biridir. Dizin dışa doğru aşırı açılmasını önlemeye yardımcı olur. Bu kuvvet, varus stresi olarak adlandırılır. LCL ayrıca yürürken, koşarken ve yön değiştirirken dizin normal hareketini destekler. Diz stabilitesini korumak için ön çapraz bağ (ACL) ve arka çapraz bağ (PCL) gibi diğer bağlarla birlikte çalışır.
LCL yaralanması hafif bir bağ gerilmesinden tam bağ kopmasına kadar değişebilir. Yaralanmanın şiddetine bağlı olarak dizin dış tarafında ağrı, şişlik, hassasiyet, instabilite ve yürüme güçlüğü görülebilir.
LCL yaralanmaları genellikle dizin iç tarafına aşırı kuvvet uygulanmasıyla ortaya çıkar. Bu kuvvet, dizin dış tarafındaki bağı gererek kısmen veya tamamen yırtabilir. Spor sırasında, düşmelerde, kazalarda veya dize anormal yük bindiren ani hareketlerde yaralanma meydana gelebilir.
LCL yaralanmalarının en yaygın nedenleri aşağıda sıralanmıştır.
Şiddetli bir darbe, dizin dışa doğru itilmesine ve LCL'nin aşırı gerilmesine veya yırtılmasına neden olabilir. Bu durum özellikle futbol, Amerikan futbolu, ragbi ve hokey gibi temas sporlarında görülebilir.
Ani dönme veya yön değiştirme hareketleri, özellikle başka kuvvetlerle ya da diz yaralanmalarıyla birlikte olduğunda LCL üzerinde anormal baskı oluşturabilir.
Futbol, basketbol, hokey, güreş ve kayak gibi sporlar LCL yaralanması riskini artırabilir. Bu aktiviteler temas, hızlı hareketler ve ani yön değişiklikleri içerebilir.
Bir sıçramadan sonra dengesiz şekilde yere basmak, dizin dış tarafına anormal yük bindirebilir. Bu durum basketbol, voleybol, jimnastik ve diğer sıçrama gerektiren aktivitelerde görülebilir.
Düşme sırasında dizin dönmesi, anormal şekilde bükülmesi veya doğrudan darbe alması LCL'yi yaralayabilir. Bisiklet kazaları ve benzer düşmeler de aynı tür kuvvetlere neden olabilir.
Dizin normal hareket sınırının ötesine zorlanması, LCL'nin gerilmesine veya yırtılmasına neden olabilir. Bu tür yaralanmalar yüksek etkili sporlar ve düşmeler sonucunda meydana gelebilir.
Otomobil ve motosiklet kazalarında oluşan kuvvetler LCL'ye zarar verebilir. Şiddetli travmalar diğer diz bağlarını, kemikleri veya yumuşak dokuları da yaralayabilir.
LCL yaralanması, posterolateral köşe (PLC), ön çapraz bağ (ACL), arka çapraz bağ (PCL) veya menisküs hasarıyla birlikte görülebilir. Bu tür kombine yaralanmalar genellikle yüksek enerjili travmalar sonucunda oluşur.
LCL yaralanmaları, bağdaki hasarın boyutuna ve dizde oluşan instabilitenin derecesine göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırma, hafif bir bağ gerilmesinden tam bağ yırtılmasına kadar uzanır.
LCL yaralanmasının üç derecesi aşağıda açıklanmıştır.
Bağ gerilmiştir ancak bütünlüğünü korur. Bağ liflerinde hafif hasar bulunabilir. Diz genellikle stabil kalır ve muayene sırasında belirgin gevşeklik görülmez. Dizin dış tarafında hafif ağrı, hassasiyet ve çok az şişlik oluşabilir.
Bağ kısmen yırtılmıştır. Bu durum daha fazla ağrıya ve diz stabilitesinde azalmaya neden olabilir. Şişlik, morarma, hassasiyet ve yürüme güçlüğü görülebilir. Fizik muayenede dizin yanlara doğru hareketine karşı direncin azaldığı saptanabilir.
Bağ tamamen yırtılmış veya kemiğe tutunduğu yerden ayrılmıştır. Bu durum dizde belirgin instabiliteye neden olabilir. Şiddetli ağrı, şişlik, morarma, bacağın üzerine basmakta güçlük ve dizin boşalacakmış gibi hissedilmesi görülebilir. 3. derece yaralanmalara ön çapraz bağ (ACL), arka çapraz bağ (PCL) veya posterolateral köşe (PLC) yaralanmaları da eşlik edebilir.
LCL yaralanmasının belirtileri, bağdaki hasarın şiddetine göre değişir. Hafif yaralanmalar bölgesel ağrı ve hassasiyete neden olabilir. Daha ciddi yırtıklarda ise şişlik, dizde instabilite ve yürüme güçlüğü görülebilir.
LCL yaralanmasının en yaygın belirtileri şunlardır:
Doktorlar LCL yaralanmasını hastanın öyküsü, fizik muayene ve görüntüleme yöntemlerini birlikte değerlendirerek teşhis eder. Bu yöntemler, bağdaki hasarın şiddetini belirlemeye ve eşlik eden diğer diz yaralanmalarını tespit etmeye yardımcı olur.
Doktor, yaralanmanın nasıl meydana geldiğini sorar. Ağrı, şişlik, instabilite ve bacağın üzerine basma güçlüğü gibi belirtileri değerlendirir. Yaralanmanın oluş şekli, LCL veya dizin diğer yapılarındaki olası hasarlar hakkında bilgi verebilir.
Doktor dizde hassasiyet, şişlik, morarma, hareket açıklığı ve instabilite olup olmadığını kontrol eder. Gerekirse yaralı dizi sağlam dizle karşılaştırır.
Doktor, LCL'nin stabilitesini değerlendirmek için dize kontrollü bir kuvvet uygular. Ağrı veya dizin yana doğru normalden fazla hareket etmesi LCL yaralanmasına işaret edebilir. Test, diz hafif bükülmüşken ve tamamen düz konumdayken uygulanabilir.
Doktor, ön çapraz bağı (ACL), arka çapraz bağı (PCL), posterolateral köşeyi (PLC) ve menisküsü değerlendirmek için ek testler uygulayabilir. Böylece LCL yırtığına eşlik edebilecek diğer yaralanmalar belirlenebilir.
Röntgen görüntüleri bağ yırtıklarını doğrudan göstermez. Ancak LCL yaralanmasıyla ilişkili kırıkları, kemik hasarlarını veya kemikten parça kopmasıyla oluşan avülsiyon yaralanmalarını tespit etmeye yardımcı olabilir.
MR, LCL ve diğer yumuşak dokuların ayrıntılı görüntülerini sağlar. Bağın gerilip gerilmediğini, kısmen yırtılıp yırtılmadığını veya tamamen kopup kopmadığını gösterebilir. Ayrıca eşlik eden yaralanmaların belirlenmesine yardımcı olur.
Kas-iskelet sistemi ultrasonografisi, LCL'yi değerlendirmek ve bağın stres altındaki hareketini incelemek için kullanılabilir. Yöntemin yararı, kullanılan cihaza ve incelemeyi yapan kişinin deneyimine bağlıdır.
Doktor, yaralanmanın şiddetini belirlemek ve uygun tedavi planını oluşturmak için hasta öyküsünü, muayene bulgularını ve görüntüleme sonuçlarını birlikte değerlendirir.
Tedavi, yaralanmanın derecesine, eşlik eden bağ hasarlarına ve hastanın aktivite düzeyine bağlıdır. Doktorlar ameliyatsız tedavi ile ameliyat arasında seçim yaparken bağ hasarının boyutunu ve dizdeki instabiliteyi değerlendirir.
Tedavi seçenekleri şunları içerebilir:
Koşma, sıçrama, ani yön değiştirme ve temas sporları gibi ağrıyı artıran veya LCL üzerine yük bindiren aktivitelerden kaçının. Diz iyileştikçe aktivite düzeyi kademeli olarak artırılabilir.
Buz uygulaması, erken dönemde ağrı ve şişliğin azalmasına yardımcı olabilir. Kompresyon ve bacağı yüksekte tutmak da şişliğin kontrolüne katkı sağlayabilir.
Sağlık uzmanları, kişinin durumuna göre parasetamol veya bazı nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ) gibi uygun ağrı kesiciler önerebilir.
Menteşeli dizlik, LCL'yi korumaya ve dizin yana doğru zararlı hareketlerini sınırlamaya yardımcı olabilir. Orta ve ileri dereceli yaralanmalarda dizlik kullanımı yararlı olabilir.
Yürümek ağrılıysa veya diz stabil değilse geçici olarak koltuk değneği kullanılabilir. Belirtiler azaldıkça bacağa verilen yük kademeli olarak artırılabilir.
Rehabilitasyon, diz hareketlerini, kas gücünü, dengeyi ve stabiliteyi yeniden kazanmaya yardımcı olur. Egzersizler genellikle kuadriseps, hamstring ve dizi destekleyen diğer kasları hedefler.
Bazı 3. derece yaralanmalarda ameliyat düşünülebilir. Özellikle bağın kemiğe tutunduğu yerden ayrıldığı veya belirgin instabilitenin devam ettiği durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Tamamen yırtılmış LCL'nin onarımla yeterince iyileştirilemediği durumlarda rekonstrüksiyon önerilebilir. Bu yöntem özellikle kronik yaralanmalarda veya devam eden instabilite varlığında değerlendirilebilir.
LCL yaralanmasına ön çapraz bağ (ACL), arka çapraz bağ (PCL), posterolateral köşe (PLC), menisküs veya diğer yapıların hasarı eşlik ediyorsa ek cerrahi işlemler ya da kapsamlı bir rehabilitasyon programı gerekebilir.
Kesin tedavi planı, ortopedi veya spor hekimliği uzmanının yaralanmayı ve diz stabilitesini değerlendirmesinden sonra belirlenmelidir.
Özellikle dizin diğer bağlarının da hasar gördüğü ciddi veya instabil LCL yaralanmalarında ameliyat önerilebilir. Karar; yırtığın derecesine ve konumuna, diz stabilitesine, eşlik eden yaralanmalara, aktivite düzeyine ve ameliyatsız tedaviye verilen yanıta bağlıdır.
Tam yırtık dizde belirgin instabiliteye neden olduğunda ameliyat düşünülebilir. Cerrahi yaklaşım, yırtığın konumuna ve geride kalan bağ dokusunun durumuna göre belirlenir.
LCL yırtığına ön çapraz bağ (ACL), arka çapraz bağ (PCL) veya posterolateral köşe (PLC) yaralanmaları eşlik ettiğinde ameliyat olasılığı artabilir. Bu tür kombine yaralanmalar dizde belirgin instabiliteye neden olabilir.
Uygun dizlik kullanımı, aktivite düzenlemesi ve fizik tedaviye rağmen diz boşalmaya devam ediyorsa veya stabilitesini koruyamıyorsa ameliyat önerilebilir.
Bağ, kemiğe tutunduğu yerden ayrıldığında ve bazen beraberinde küçük bir kemik parçası kopardığında ameliyat düşünülebilir. Karar, yaralanmanın konumuna ve ayrılmanın derecesine bağlıdır.
Uygun rehabilitasyona rağmen belirgin ağrı, instabilite veya işlev kaybı devam eden hastalar ameliyat açısından değerlendirilebilir.
Uzun süredir devam eden LCL yaralanmalarında instabilite sürüyorsa ve hasarlı bağ dokusu doğrudan onarım için uygun değilse rekonstrüksiyon gerekebilir.
Ortopedi uzmanı ameliyat önermeden önce çeşitli faktörleri değerlendirir:
1. derece ve izole 2. derece LCL yaralanmalarının çoğu genellikle ameliyatsız tedavi edilir. Cerrahi tedavi daha çok instabil 3. derece yaralanmalarda, kombine bağ yaralanmalarında, bazı avülsiyon yaralanmalarında veya rehabilitasyona rağmen devam eden instabilite durumlarında değerlendirilir.
İyileşme süresi, yaralanmanın şiddetine ve uygulanan tedaviye bağlıdır. Hafif LCL burkulmaları genellikle birkaç hafta içinde iyileşir. Kısmi yırtıklar birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir. Tam yırtıklar ve cerrahi tedavi gerektiren yaralanmalar ise birkaç aylık rehabilitasyon gerektirebilir.
Farklı LCL yaralanmaları ve tedavi yöntemleri için tahmini iyileşme süreleri aşağıda verilmiştir.
| Yaralanma veya Tedavi | Ortalama İyileşme Süresi |
|---|---|
| 1. Derece – Hafif burkulma | 2–4 hafta |
| 2. Derece – Kısmi yırtık | 6–12 hafta |
| 3. Derece – Tam yırtık, ameliyatsız tedavi | Birkaç ay |
| 3. Derece – Cerrahi onarım veya rekonstrüksiyon | Sporlara tam dönüş için 6–12 ay |
1. Derece LCL Yaralanması
1. derece yaralanmada bağ gerilir ve hafif hasar oluşur. Ağrı azaldığında ve diz stabilitesi düzeldiğinde çoğu kişi 2–4 hafta içinde günlük aktivitelerine dönebilir.
2. Derece LCL Yaralanması
2. derece yaralanmada bağ kısmen yırtılır ve genellikle daha uzun bir rehabilitasyon süreci gerekir. İyileşme çoğunlukla 6–12 hafta sürer. Ancak sporcuların müsabakalara dönmeden önce daha fazla zamana ihtiyacı olabilir.
3. Derece LCL Yaralanması
3. derece yaralanmada bağ tamamen yırtılır. İyileşme süresi, yaralanmanın ameliyatsız mı tedavi edildiğine yoksa rekonstrüksiyon gerektirip gerektirmediğine bağlıdır. Ameliyatsız tedavide birkaç aylık rehabilitasyon gerekebilir. İnstabilite devam ederse ek değerlendirme yapılması gerekebilir.
LCL onarımı veya rekonstrüksiyonundan sonra rehabilitasyon genellikle birkaç aşamada ilerler:
Spora dönüş kararı yalnızca geçen süreye göre verilmemelidir. Diz stabilitesi, kas gücü, hareket açıklığı ve işlevsel testlerin sonuçları da değerlendirilmelidir. LCL yaralanmasına ACL, PCL, PLC, menisküs veya dizin diğer yapılarında hasar eşlik ediyorsa iyileşme daha uzun sürebilir.
Her LCL yaralanmasını önlemek mümkün olmasa da bazı önlemler yaralanma riskini azaltabilir. Bu önlemler özellikle koşma, sıçrama, dönme, ani yön değiştirme veya fiziksel temas içeren spor ve aktivitelerde önemlidir.
Diz desteğini ve stabilitesini artırmak için kuadriseps, hamstring, kalça ve baldır kaslarını güçlendirin. Squat, lunge, basamak çıkma ve direnç bandıyla yapılan egzersizler yardımcı olabilir.
Denge ve propriyosepsiyon egzersizleri, vücudunuzun ani hareket değişikliklerine daha etkili yanıt vermesine yardımcı olabilir. Tek ayak üzerinde durma ve kontrollü tek ayak egzersizleri stabiliteyi destekleyebilir.
Spor veya yoğun fiziksel aktivite öncesinde dinamik ısınma hareketleri yapın. Hafif koşu, bacak savurma, yürüyerek lunge ve spora özgü hareketler kaslarınızı ve eklemlerinizi hazırlayabilir.
Yere iniş, durma, dönme ve yön değiştirme hareketlerini doğru teknikle yapmayı öğrenin. Bu hareketler sırasında dizin doğru hizalanmasını korumak, gereksiz yüklenmeyi azaltabilir.
Kuadriseps, hamstring, baldır, kalça ve alt vücuttaki diğer kasların esnekliğini düzenli egzersizlerle geliştirin. İyi hareket açıklığı, fiziksel aktiviteler sırasında daha verimli hareket etmenizi destekleyebilir.
Aktivitenize uygun ayakkabılar seçin ve yıpranmış ayakkabıları değiştirin. Temas sporlarıyla uğraşan sporcular uygun koruyucu ekipmanlar da kullanmalıdır.
Antrenman yoğunluğunu, koşu mesafesini, sıçrama sayısını veya çalışma süresini aniden artırmaktan kaçının. Kademeli ilerleme, kasların ve destekleyici dokuların yeni yüklere uyum sağlamasına yardımcı olur.
Yoğun aktivitelere dönmeden önce rehabilitasyonunuzu tamamlayın. Tam kapsamlı spor faaliyetlerine başlamadan önce yeterli kas gücünü, hareket açıklığını, dengeyi ve diz stabilitesini yeniden kazanın.
Sporcular düzenli kuvvet, denge, çeviklik ve hareket kontrolü egzersizlerinden yararlanabilir. Uzman bir fizyoterapist veya spor sağlığı uzmanı, ihtiyaçlarınıza uygun bir program oluşturmanıza yardımcı olabilir.
Özellikle beklenmedik çarpışmalar, düşmeler veya yüksek etkili kazalar sırasında hiçbir önlem LCL yaralanması riskini tamamen ortadan kaldıramaz. Uygun kondisyon çalışmaları, doğru teknik ve kademeli antrenman, bu riski azaltmaya yardımcı olabilir.
Hafif LCL yaralanmalarında yürümek mümkün olabilir. Ancak ağrı ve instabilite, bacağın üzerine basmayı zorlaştırabilir. Daha ciddi yaralanmalarda diz stabilitesi ve belirtiler düzelene kadar geçici olarak koltuk değneği kullanmak ve bacağa verilen yükü azaltmak gerekebilir.
Birçok 1. derece ve izole 2. derece LCL yaralanması genellikle ameliyatsız tedavi edilir. Ciddi 3. derece yırtıklar, birden fazla bağın yaralandığı durumlar veya devam eden instabilite cerrahi değerlendirme gerektirebilir.
Evet, birçok kişi uygun rehabilitasyon sonrasında spor aktivitelerine dönebilir. Spora dönüş kararı yalnızca geçen süreye göre verilmemelidir. Diz stabilitesinin, kas gücünün ve hareket açıklığının yeterli olması, ayrıca işlevsel testlerin sonuçları dikkate alınmalıdır.
Koşma, sıçrama, ani dönme, hızlı yön değiştirme ve temas sporları gibi ağrıyı artıran veya LCL üzerine yük bindiren aktivitelerden kaçının. Diz iyileştikçe ve stabilitesi arttıkça aktivite düzeyi kademeli olarak yükseltilebilir.
LCL yaralanmasından sonra uyku pozisyonu veya yastık kullanımı konusunda burada belirli bir öneri bulunmamaktadır. Uyku konforu; ağrıya, şişliğe ve yaralanma için önerilen tedavi planına bağlı olabilir.
Evet. Özellikle yüksek enerjili travmalardan sonra LCL yaralanmasına ön çapraz bağ (ACL), arka çapraz bağ (PCL) veya posterolateral köşe (PLC) yaralanmaları eşlik edebilir. Bu tür kombine yaralanmalar dizde daha fazla instabiliteye neden olabilir ve tedavi kararlarını etkileyebilir.
Uzun vadeli sonuçlar yaralanmanın şiddetine, diz stabilitesine, eşlik eden yaralanmalara ve rehabilitasyon sürecine bağlıdır. Hafif yaralanmalar genellikle ameliyatsız tedaviyle iyileşir. Ciddi yaralanmalardan sonra instabilite devam ederse ek değerlendirme veya rekonstrüksiyon gerekebilir.