MPFL Yaralanması: Belirtiler, Nedenler, Tanı, Tedavi, Ameliyat ve İyileşme Süreci

Prof. Dr. Haluk Çabuk

Prof. Dr. Haluk Çabuk

Ortopedi ve Travmatoloji Profesörü
Tıbbi İnceleme Yapıldı 15 Ekim 2026 tarihinde güncellendi 11 dakikalık okuma

MPFL yaralanması, diz kapağının stabil kalmasına yardımcı olan ve dizin iç tarafında bulunan güçlü bir bağ olan medial patellofemoral ligamenti etkiler. Bu yaralanma genellikle diz çıkığı, ani dönme hareketi, dengesiz bir iniş veya doğrudan darbe sırasında diz kapağının dışa doğru kaymasıyla meydana gelir.

Bu yazıda MPFL yaralanmaları hakkında bilmeniz gerekenleri açıklıyoruz. Yaralanmanın nedenlerini, türlerini, yaygın belirtilerini, tanı yöntemlerini ve mevcut tedavi seçeneklerini öğreneceksiniz. Ayrıca MPFL onarımı ve rekonstrüksiyonu, iyileşme süreleri, ameliyatın hangi durumlarda değerlendirilebileceği ve hastaların sıkça sorduğu sorular ele alınmaktadır.

Randevu Alın

Size özel bir tedavi planına mı ihtiyacınız var?

Konsültasyon randevusu alarak uzman ortopedi değerlendirmesinden yararlanın.

MPFL Yaralanması Nedir?

MPFL yaralanması, medial patellofemoral ligamentin gerilmesi veya yırtılmasıyla meydana gelir. Bu durum genellikle diz kapağının dışa doğru kaymasından sonra ortaya çıkar. MPFL, dizin iç tarafında bulunan ve patellayı (diz kapağını) femura (uyluk kemiğine) bağlayan güçlü bir bağdır.

Bu bağ, patellanın femurun alt ucundaki troklear oluk adı verilen sığ oluk içinde merkezde kalmasına yardımcı olur. Özellikle diz bükülmesinin ilk aşamasında diz kapağının aşırı şekilde dışa kaymasını önleyen temel yumuşak doku desteğini sağlar.

Yaralanma hafif bir gerilmeden kısmi veya tam bağ yırtığına kadar değişebilir. Hasarın şiddeti dizin stabilitesini etkileyebilir. Ayrıca diz kapağının tekrar tekrar yer değiştirmesine veya çıkmasına bağlı tekrarlayan patellar instabiliteye katkıda bulunabilir.

Diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki bağlantıyı gösteren medial patellofemoral ligament anatomisi

MPFL Yaralanmasına Ne Sebep Olur?

MPFL yaralanması çoğunlukla travma veya ani bir hareket değişikliği sırasında diz kapağının dışa doğru zorlanmasıyla meydana gelir. Bu durum bağın gerilmesine, kısmen yırtılmasına veya tamamen kopmasına neden olabilir.

Yaralanmanın nedenleri ve risk faktörleri sıklıkla birbiriyle ilişkilidir. Ani bir hareket yaralanmayı tetikleyebilirken bazı anatomik veya fiziksel özellikler diz kapağının stabilitesini azaltabilir.

MPFL yaralanmasının başlıca nedenleri ve risk faktörleri şunlardır:

  1. Diz Kapağının Dışa Doğru Çıkması: Diz kapağı dizin dış tarafına doğru yer değiştirdiğinde MPFL gerilebilir veya yırtılabilir. Tam çıkık, ciddi bağ hasarının yaygın nedenlerinden biridir.
  2. Diz Kapağının Kısmi Çıkığı (Subluksasyon): Diz kapağının kısmen yer değiştirmesi bağı aşırı gerebilir. Tekrarlayan subluksasyon, MPFL hasarının ve diz instabilitesinin devam etmesine katkıda bulunabilir.
  3. Ani Dönme veya Pivot Hareketleri: Hızlı yön değiştirme veya ayak yere sabitken dönme, diz kapağını dışa doğru zorlayarak MPFL üzerinde baskı oluşturabilir.
  4. Dengesiz İniş: Sıçrama sonrasında yere yanlış basmak, diz kapağı üzerinde anormal kuvvetler oluşturarak patellar instabiliteye yol açabilir.
  5. Doğrudan Travma: Spor sırasında dize alınan darbe, düşme veya kaza diz kapağını normal konumundan çıkararak bağa zarar verebilir.
  6. Sıçrama ve Pivot Hareketleri İçeren Sporlar: Futbol, basketbol, Amerikan futbolu, voleybol, jimnastik ve benzeri aktiviteler, diz kapağı instabilitesi riskini artırabilecek hareketler içerir.
  7. Daha Önce Diz Kapağı Çıkığı Geçirmiş Olmak: Önceki bir çıkık, MPFL'nin gerilmiş veya hasar görmüş halde kalmasına neden olabilir. Bu durum tekrarlayan instabilite riskini artırabilir.
  8. Diz Anatomisindeki Farklılıklar: Troklear oluğun sığ olması, diz kapağının normalden yukarıda konumlanması veya bazı hizalanma farklılıkları, diz kapağının dışa doğru kaymasını kolaylaştırabilir.
  9. Genel Bağ Gevşekliği: Doğuştan gevşek veya esnek bağlar, diz kapağı çevresinde daha az destek sağlayarak instabilite riskini artırabilir.
  10. Kas Güçsüzlüğü veya Kontrol Eksikliği: Kuadriseps, kalça, kalça çevresi veya gövde kaslarındaki güçsüzlük ya da koordinasyon eksikliği, diz kapağının hareketini ve diz stabilitesini etkileyebilir.
  11. Hatalı Hareket Tekniği: Yere yanlış basma, ani yön değiştirme veya pivot hareketlerini hatalı yapmak, patellofemoral eklem ve MPFL üzerindeki kuvvetleri artırabilir.
  12. Genç Yaş ve Sportif Aktivite: MPFL yaralanmaları genç ve aktif kişilerde daha sık görülür. Özellikle sıçrama, ani yön değiştirme ve hızlı hareket geçişleri gerektiren sporlarla uğraşan kişilerde risk artabilir.

MPFL yaralanması tek bir travmatik olay sonucunda gelişebilir veya diz kapağı instabilitesine yatkınlık oluşturan faktörlerin bulunduğu bir dizde ortaya çıkabilir. Bu faktörlerin belirlenmesi, tedavinin planlanmasına ve tekrarlayan instabilite riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.

MPFL Yaralanmasının Türleri Nelerdir?

MPFL yaralanmaları hafif bir bağ zorlanmasından kısmi veya tam yırtığa kadar değişebilir. Doktorlar yaralanmanın şiddetini, bağdaki hasarın derecesine göre sınıflandırabilir.

  1. Derece I (Hafif): Bağ gerilmiş veya zorlanmıştır ancak lifleri bütünlüğünü korur ve belirgin bir yapısal hasar bulunmaz.
  2. Derece II (Orta): Bağda kısmi yırtık vardır. Bazı lifler yırtılırken diğer lifler sağlam kalır.
  3. Derece III (Ciddi): Bağ tamamen yırtılmış veya kopmuştur. Bu durum belirgin patellar instabiliteye neden olabilir.

Doktorlar MPFL yaralanmasını konumuna göre de tanımlayabilir. Yırtık diz kapağına yakın bölgede, bağın orta kısmında veya femura bağlandığı noktada oluşabilir. Bağın yapışma yerinden ayrılırken yanında küçük bir kemik parçasını da kopardığı avülsiyon yaralanması da görülebilir.

MPFL Yaralanmasının Belirtileri Nelerdir?

MPFL yaralanmasının belirtileri, bağ hasarının şiddetine ve diz kapağındaki instabilitenin derecesine göre değişir. Yaralanma sonrasında ağrı, şişlik ve diz kapağının yerinden kaydığı hissi sık görülür.

MPFL yaralanmasının yaygın belirtileri şunlardır:

  1. Diz Ağrısı: Ağrı genellikle dizin ön tarafında ve iç kısmında hissedilir. Yürürken, dizi bükerken, çömelirken veya merdiven çıkarken artabilir.
  2. Diz Kapağında İnstabilite: Diz gevşek veya güvensiz hissedilebilir. Bazı kişiler hareket sırasında diz kapağının yerinden çıkabileceğini hisseder.
  3. Diz Kapağının Yer Değiştirmesi: Diz kapağının dışa doğru kaydığını hissedebilirsiniz. Bu durum patellar subluksasyon veya tekrarlayan instabilite sırasında ortaya çıkabilir.
  4. Şişlik: Yaralanmadan kısa süre sonra şişlik gelişebilir. Kıkırdak, kemik veya dizin diğer yapıları da zarar gördüğünde şişlik daha belirgin olabilir.
  5. Hassasiyet: Diz kapağının iç tarafına dokunulduğunda ağrı hissedilebilir. Hassasiyet, MPFL'nin diz kapağına veya femura bağlandığı bölgelerde ortaya çıkabilir.
  6. Çıt Sesi veya Hissi: MPFL yırtıldığında veya diz kapağı yerinden kaydığında bazı kişiler bir çıt sesi duyabilir ya da bu hareketi hissedebilir.
  7. Yürümekte Güçlük: Ağrı, şişlik ve instabilite topallamaya veya bacağın üzerine basmakta güçlüğe neden olabilir. Ciddi yaralanmalarda geçici olarak koltuk değneği kullanılması gerekebilir.
  8. Hareket Açıklığında Azalma: Ağrı ve şişlik, dizin tamamen bükülmesini veya düzleştirilmesini zorlaştırabilir.
  9. Morarma: Belirgin bağ hasarından sonra dizin iç veya ön kısmında morarma gelişebilir.
  10. Dizde Güçsüzlük: Ağrı ve şişlik, kuadriseps kasının çalışmasını baskılayarak kas gücünü azaltabilir. Bu durum merdiven çıkmayı, çömelmeyi ve ayağa kalkmayı zorlaştırabilir.

Belirtiler Yaralanmanın Şiddetine Göre Nasıl Değişir?

Hafif bir MPFL yaralanması, belirgin instabilite olmadan ağrıya, hassasiyete ve hafif şişliğe neden olabilir. Kısmi yırtıkta orta şiddette ağrı, şişlik ve geçici diz kapağı instabilitesi görülebilir. Tam yırtık ise şiddetli ağrıya, belirgin şişliğe, ciddi instabiliteye veya diz kapağının çıkmasına ya da tekrarlayan kısmi çıkıklara yol açabilir.

MPFL yaralanmasına kıkırdak, kemik, menisküs veya dizin diğer yapılarındaki hasarlar eşlik ediyorsa belirtiler daha belirgin olabilir. Diz kapağının sürekli kaydığı veya dizin boşaldığı hissediliyorsa ortopedi uzmanına başvurulmalıdır.

MPFL Yaralanması Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar MPFL yaralanmasını; yaralanma öyküsü, fizik muayene ve uygun görüntüleme yöntemlerini birlikte değerlendirerek teşhis eder. Tanı sürecinde bağ hasarı, diz kapağının stabilitesi ve kemik, kıkırdak veya dizin diğer yapılarında eşlik eden yaralanmalar araştırılır.

1. Hasta Öyküsü

Doktor, yaralanmanın nasıl meydana geldiğini ve diz kapağının tamamen çıkıp çıkmadığını veya kısmen yer değiştirip değiştirmediğini sorar. Ayrıca ağrı, şişlik, çıt sesi veya hissi, önceki diz kapağı çıkıkları ve geçmiş diz yaralanmaları hakkında bilgi alabilir.

2. Fizik Muayene

Doktor; şişlik, morarma, diz kapağının iç tarafındaki hassasiyet, dizin hizalanması, hareket açıklığı ve bacağın üzerine basabilme durumunu değerlendirir.

3. Diz Kapağı Stabilitesinin Değerlendirilmesi

Doktor, diz kapağını nazikçe hareket ettirerek aşırı dışa doğru kayma olup olmadığını kontrol eder. Diz kapağının yerinden çıkabileceği hissini ortaya çıkarabilen patellar endişe testi de uygulanabilir.

4. Diz Kapağının Hareketinin Değerlendirilmesi

Doktor, diz bükülüp düzleştirilirken diz kapağının nasıl hareket ettiğini gözlemler. Anormal hareket veya aşırı dışa kayma, patellar instabiliteye işaret edebilir.

5. Eşlik Eden Yaralanmaların Değerlendirilmesi

Muayenede kıkırdak hasarı, osteokondral yaralanmalar, menisküs sorunları veya diğer bağ yaralanmaları da araştırılabilir. Bu bulgular tedavi kararlarını etkileyebilir.

6. Röntgen

Röntgen; kırıkları, kemik parçalarını, diz kapağının anormal hizalanmasını ve diz kapağının normalden yukarıda olması ya da troklear oluğun olağandan sığ olması gibi anatomik özellikleri gösterebilir. Ancak röntgen, MPFL'yi doğrudan görüntülemez.

7. MR Görüntüleme

MR, MPFL ve çevresindeki yumuşak dokuların ayrıntılı görüntülerini sağlar. Bağın gerilip gerilmediğini, kısmen yırtılıp yırtılmadığını veya tamamen kopup kopmadığını gösterebilir. MR ayrıca kıkırdak hasarını, kemik ezilmesini, osteokondral yaralanmaları, menisküs yırtıklarını ve diğer bağ yaralanmalarını tespit edebilir.

8. Gerektiğinde BT Taraması

Özellikle cerrahi planlama sırasında kemik anatomisinin veya ölçümlerin ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde bilgisayarlı tomografi (BT) kullanılabilir. Diz kapağının hizalanmasını ve troklear oluğun şeklini değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Tanı; MPFL hasarının şiddetini, diz kapağındaki instabilitenin derecesini ve eşlik eden yaralanmaların varlığını belirlemek için klinik muayene ile görüntüleme bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konur.

MPFL Yaralanmasında Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

MPFL yaralanmasının tedavisi; yaralanmanın derecesine, dizin stabilitesine ve eşlik eden diğer yaralanmalara bağlıdır. Doktorlar ayrıca diz kapağının yerinden çıkıp çıkmadığını, instabilitenin devam edip etmediğini ve hastanın fiziksel aktivite düzeyini değerlendirir.

Cerrahi Dışı Tedavi

İlk kez yaşanan veya hafif seyreden MPFL yaralanmalarının çoğunda, özellikle belirgin kemik ya da kıkırdak hasarı yoksa, başlangıçta cerrahi dışı tedavi uygulanabilir.

  • Aktivite Düzenlemesi: Koşma, zıplama, ani yön değiştirme, derin çömelme ve ağrıya ya da instabiliteye neden olan aktivitelerden geçici olarak kaçınmanız gerekebilir.
  • Buz, Kompresyon ve Yüksekte Tutma: Bu uygulamalar, iyileşmenin erken döneminde ağrı ve şişliğin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.
  • Ağrı Kesici İlaçlar: Tıbbi açıdan uygun olduğunda parasetamol veya steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ), ağrının kontrolüne yardımcı olabilir.
  • Dizlik Kullanımı: Diz kapağını stabilize eden bir dizlik, iyileşme sürecinde diz kapağını destekleyebilir ve aşırı dışa doğru hareketini sınırlandırabilir.
  • Fizik Tedavi: Rehabilitasyon, diz hareket açıklığının yeniden kazanılmasına ve kuadriseps, kalça ve gövde kaslarının güçlendirilmesine yardımcı olur. Denge ve hareket kontrolü egzersizleri de diz kapağının stabilitesini artırabilir.

Ameliyat Ne Zaman Gerekli Olabilir?

Cerrahi dışı tedavi diz kapağının stabilitesini sağlamadığında veya belirgin yapısal hasar bulunduğunda ameliyat düşünülebilir. Diz kapağının tekrarlayan çıkıkları, cerrahi kararında önemli bir etkendir.

MPFL Onarımı

MPFL onarımı, yakın zamanda yırtılmış bağın yeniden orijinal yapışma noktasına tutturulmasını içerir. Bağ dokusunun onarıma uygun olduğu bazı akut yaralanmalarda bu yöntem tercih edilebilir.

MPFL Rekonstrüksiyonu

MPFL rekonstrüksiyonunda hasarlı bağ, tendon grefti kullanılarak yeniden oluşturulur. Greft, hastanın kendi dokusundan veya bir donörden alınabilir.

MPFL rekonstrüksiyonu şu durumlarda değerlendirilebilir:

  • Diz kapağının tekrarlayan çıkıkları
  • Devam eden diz kapağı instabilitesi
  • Cerrahi dışı tedaviye yanıt vermeyen bazı tam bağ yırtıkları
  • Daha önce yapılan bağ onarımının başarısız olması

Kemik veya Kıkırdak Hasarının Tedavisi

Diz kapağı çıkığı, osteokondral kırığa veya kıkırdak yaralanmasına neden olabilir. Yerinden ayrılmış kemik ve kıkırdak parçalarının çıkarılması ya da sabitlenmesi veya belirgin kıkırdak hasarının tedavisi için ameliyat gerekebilir.

Anatomik Bozuklukların Düzeltilmesi

Bazı hastalarda tekrarlayan instabiliteye katkıda bulunan anatomik farklılıklar bulunabilir. Bu hastalarda MPFL rekonstrüksiyonuna ek olarak tibial tüberkül osteotomisi veya diğer düzeltici cerrahi işlemler uygulanabilir.

Rehabilitasyon, tedavinin önemli bir parçasıdır. Program önce ağrı ve şişliğin kontrolüne, ardından hareket açıklığı, kas gücü, denge ve işlevsel hareketlerin geliştirilmesine odaklanır. Uygun hastalarda süreç, spora özgü aktivitelere kademeli dönüşle devam eder.

MPFL Yaralanmasının İyileşmesi Ne Kadar Sürer?

MPFL yaralanmasının iyileşme süresi, yaralanmanın derecesine ve dizin diğer yapılarının etkilenip etkilenmediğine bağlıdır. Süre; cerrahi dışı veya cerrahi tedavi uygulanmasına, diz kapağı instabilitesinin tekrarlamasına ve rehabilitasyon sürecindeki ilerlemeye göre de değişir.

MPFL Yaralanmasında İyileşme Süreci

Yaralanma veya Tedavi Ortalama İyileşme Süresi Genel İyileşme Aşamaları
Hafif MPFL zorlanması 2–6 hafta Ağrı ve şişlik azalır; ardından hareket açıklığı yeniden kazanılır ve kaslar kademeli olarak güçlendirilir.
Kısmi MPFL yırtığı 6–12 hafta Dizlik ve rehabilitasyon, kas gücünün, dengenin ve diz kapağı stabilitesinin yeniden kazanılmasına yardımcı olur.
İlk kez yaşanan diz kapağı çıkığı, cerrahi dışı tedavi 6–12 hafta Normal aktivitelere dönmeden önce hareket açıklığı ve kas gücü kademeli olarak yeniden kazanılır.
MPFL onarımı 4–6 ay Spora dönüşten önce kademeli kas güçlendirme ve işlevsel egzersizler uygulanır.
MPFL rekonstrüksiyonu 6–9 ay Yeterli kas gücü ve diz stabilitesi sağlandıktan sonra koşu, çeviklik ve spora özgü antrenmanlara geçilir.
Karmaşık rekonstrüksiyon veya eşlik eden yaralanmalar 9–12 ay veya daha uzun Ek kemik, kıkırdak veya diz hizalamasını düzeltmeye yönelik cerrahi işlemler rehabilitasyon süresini uzatabilir.

Tek başına görülen hafif bir yaralanma nispeten kısa sürede iyileşebilir. Cerrahi gerektiren karmaşık yaralanmalarda ise iyileşme aylar sürebilir. Her aşamada ilerlemenin güvenli olup olmadığına ortopedi uzmanı ve fizyoterapist birlikte karar vermelidir.

MPFL Yaralanması Hakkında Sık Sorulan Sorular

MPFL Yaralanması Olan Bir Kişi Yürüyebilir mi?

Özellikle yaralanma hafifse MPFL yaralanmasına rağmen yürümek mümkün olabilir. Daha ciddi yaralanmalarda ağrı, şişlik veya dizde instabilite yürümeyi zorlaştırabilir. Bacağın üzerine basabilmek, ciddi MPFL hasarını veya diz kapağı instabilitesini dışlamaz.

Diz Kapağı Tamamen Çıkmadan MPFL Yaralanması Oluşabilir mi?

Evet. Diz kapağının tamamen çıkmadan kısmen dışa doğru yer değiştirdiği subluksasyon durumunda da MPFL yaralanabilir. Ani dönme, yön değiştirme veya diğer hareketler de diz kapağı tamamen çıkmadan bağın zorlanmasına ya da yırtılmasına neden olabilir.

MPFL Yaralanması Diz Kapağının Tekrarlayan Çıkıklarına Neden Olabilir mi?

Evet. Gerilmiş veya hasar görmüş MPFL, diz kapağını stabilize etme işlevini yeterince yerine getiremeyebilir. Bağın işlevindeki yetersizlik, özellikle başka anatomik risk faktörleri de varsa, tekrarlayan diz kapağı instabilitesine ve çıkıklara katkıda bulunabilir.

Ne Kadar Süre Dizlik Kullanmak Gerekir?

Dizlik kullanım süresi; yaralanmanın şiddetine, uygulanan tedaviye ve rehabilitasyondaki ilerlemeye göre değişir. Diz kapağını stabilize eden bir dizlik iyileşme sürecinde destek sağlayabilir. Dizlik kullanımının ne zaman azaltılacağına veya bırakılacağına ortopedi uzmanı karar verir.

MPFL Ameliyatından Sonra Ne Zaman Araç Kullanılabilir?

MPFL ameliyatından sonra araç kullanmaya dönüş için herkes için geçerli sabit bir süre yoktur. Karar; ameliyat edilen bacağa, hareket kabiliyetine, aracı güvenli şekilde kontrol edebilme durumuna, ağrıya, kullanılan ilaçlara ve doktorun onayına bağlıdır.

MPFL Yaralanması Varken Egzersiz Yapılabilir mi?

Egzersiz, MPFL rehabilitasyonunun bir parçası olabilir ancak aktivitelerin yoğunluğu kademeli olarak artırılmalıdır. Rehabilitasyon genellikle hareket açıklığını yeniden kazanmaya ve belirtileri kontrol altına almaya odaklanır. Ardından uygun görüldüğünde kas güçlendirme, denge, işlevsel hareketler ve spora özgü egzersizlere geçilir.

MPFL Yaralanması Tedaviden Sonra Tekrarlayabilir mi?

Özellikle bağın işlevi yetersiz kaldığında veya anatomik faktörler diz kapağının stabilitesini etkilemeye devam ettiğinde instabilite tekrarlayabilir. Uygun rehabilitasyon ve gerekli yapısal sorunların tedavisi, tekrarlayan instabiliteyle ilişkili risk faktörlerinin kontrolüne yardımcı olabilir.